Şirakavan — Kars'ta bulunan Bagratiler hanedanının Ermeni başkentinin kalıntıları

Kars Gezilecek YerlerŞirakavan — Kars'ta bulunan Bagratiler hanedanının Ermeni başkentinin kalıntıları

Şirakavan: Akhuryan Nehri kıyısındaki Bagratid hanedanının Ermeni başkentinin kalıntıları

Akhuryan Nehri'nin (Türkçe'de Arpaçay) sağ kıyısında, günümüz Ermenistan-Türkiye sınırından birkaç kilometre uzaklıkta, 890-929 yılları arasında Bagratid Krallığı'nın başkenti olan antik Ermeni kenti Şirakavan'ın kalıntıları bulunmaktadır. Bu yerin Türkçe adı Yerazgavors'tur; bu isim, Kars ilinin Akyaka ilçesindeki Çetindurak köyüne karşılık gelir. Bugün şehirden geriye sadece kalenin temelleri ve Surp Prkich (Kutsal Kurtarıcı) Kilisesi'nin kalıntıları kalmıştır; ancak bu yerin tarihi önemi çok büyüktür: tam da burada, 890 yılında Katolikos Gevorg II, Kral Smbat I'i taçlandırarak Ermeni devletçiliğinin altın çağının başlangıcını oluşturmuştur.

Tarih

Yerleşim, 7. yüzyılda Yerazgavors adıyla kurulmuştur; Ermeni tarihçi Sebeos, burayı "Büyük Ermenistan'ın Ayrarat eyaletinin Şirak kantonundaki bir köy" olarak bahsetmiştir. 9. yüzyılda Bagrati hanedanından Kral Smbat I, yerleşim yerini büyük bir şehre dönüştürdü ve 890 yılında krallığın başkentini buraya taşıyarak yerin adını Şirakavan olarak değiştirdi. Kısa süre sonra Smbat, burada Katolikos Gevorg II tarafından taç giydirildi; bu olay, uzun süren Arap hakimiyetinin ardından Ermeni devletinin yeniden kurulmasının kilit tarihi olarak Ermeni kroniklerinde kaydedilmiştir.

Şirakavan, Kral Abbas I'in başkenti Kars'a taşıdığı 929 yılına kadar başkent olarak kaldı (daha sonra iktidar merkezi de oraya taşındı ve ardından daha ünlü Ani'ye taşındı). Ancak şehir önemini kaybetmedi: 10.-11. yüzyıllarda burada aktif bir şehir hayatı devam etti; zanaat atölyeleri, darphane ve pazarlar faaliyet gösteriyordu.

XI–XII. yüzyıllarda Şirakavan, güçlü savunma duvarlarıyla çevrili merkezi bir kaleye sahipti. 1064 yılında şehir, Sultan Alp Arslan'ın Selçuklu orduları tarafından yıkıldı — bu, Ani'nin ele geçirilmesi ve yıkılmasıyla sonuçlanan aynı seferdi. Daha sonra Şirakavan, Ermeni Zakaryan prensleri tarafından kısmen yeniden inşa edildi, ancak eski önemine kavuşamadı. 20. yüzyılın başlarında burası, yaklaşık 1220 kişilik nüfusa sahip sıradan bir köydü; 1920 yılında nüfus burayı terk etti ve 1954 yılında Surp Prkich kilisesi, Türk askeri tatbikatları sırasında kısmen yıkıldı. Baraj inşaatı, kalan arkeolojik alanların bir kısmını sular altında bıraktı.

Mimari ve gezilecek yerler

Surp Prkich Kilisesi (Kutsal Kurtarıcı)

Şirakavan'ın en önemli anıtı, 880'li yıllarda inşa edilen Surp Prkich Kilisesi'dir. Bu, merkezi apsisli, dört sütunlu ve yelkenli kubbeli bir haç kubbeli yapıydı. Smbat I, 890 yılında tam da burada taç giymiştir. 1954 yılına kadar duvarların ve kubbenin bir kısmı korunmuştu; ancak askeri tatbikatlar ve ardından meydana gelen yıkımdan sonra tapınaktan sadece temellerin ve duvarların alt kısımlarının parçaları kalmıştır. 1908 yılına ait Toros Toramanyan'ın eski fotoğrafları günümüze ulaşmıştır ve bu fotoğraflar sayesinde tapınağın orijinal görünümünü hayal etmek mümkündür.

Kale ve savunma duvarları

XI–XII. yüzyıllarda Şirakavan, kalın savunma duvarlarıyla çevrili merkezi bir kaleye sahipti. Bugün bunlardan geriye, surların hatlarını izleyebileceğimiz taş kalıntılar kalmıştır. Bu, Ermeni askeri mimarisinde tipik bir sistemdir: merkezde bir kale, çevresinde dış duvarlar, kilit noktalarda kuleler.

Konutlar ve tarım binaları

Arkeolojik izler, 9.-11. yüzyıl Ermeni şehirleri için tipik olan yoğun kentsel yapılaşmayı göstermektedir: taş evler, taş döşeli sokaklar, su şebekesi. Bu izlerin çoğu bugün pek göze çarpmamaktadır — neredeyse tamamı su altında kalmış veya toprakla örtülmüştür.

Bağlam: sınır bölgesinin manzarası

Buranın konumu da önemlidir — Akhuryan Nehri'nin sağ kıyısında, Türkiye ile Ermenistan arasındaki modern sınırın geçtiği nehir. Harabelerin bulunduğu alandan karşıdaki Ermeni tarafı görülebilir; açık havalarda uzaktaki Aragats Dağı ve Eçmiadzin'in silueti de görülebilir. Bu, özel bir atmosfer yaratır: harabeler doğrudan modern Ermenistan'a bakmaktadır.

İlginç bilgiler

  • 890 yılında Şirakavan'da Smbat I'in taç giyme töreni gerçekleşti; bu olay, yüzyıllar süren Arap hakimiyetinin ardından Ermenistan krallığını yeniden kurdu. Bu olay, Ermeni tarihinin en önemli tarihlerinden biri olarak kabul edilir.
  • Şirakavan sadece 39 yıl (890–929) başkent olarak kaldı, ancak bu süre zarfında daha sonra Ani'ye — "bin bir kilisenin şehri" — ilham veren Bagratid döneminin temellerini attı.
  • Ermeni tarihçi Toros Toramanyan, 1908 yılında Surp Prkich'in bir dizi fotoğrafını çekti; bu, kilisenin mimarisi hakkında en önemli görsel kaynaktır.
  • Şehir, 1064 yılında Alp Arslan'ın Selçuklu seferi sırasında, daha ünlü Ani ile aynı şekilde yıkıldı; bu iki kardeş şehir neredeyse aynı anda yok oldu.
  • 1954 yılında Türk ordusunun tatbikatları Surp Prkich kilisesinin kalıntılarını yok etti; daha sonra baraj inşaatı arkeolojik alanın bir kısmını sular altında bıraktı.

Nasıl gidilir

Şirakavan, Kars ilinin Akyaka ilçesindeki Çetindurak köyü yakınlarında, Akhuryan/Arpaçay Nehri'nin sağ kıyısında yer almaktadır. Kars şehrinden güneydoğuya doğru yaklaşık 35 km, arabayla yaklaşık 45 dakika uzaklıktadır. En yakın havaalanı Kars Harakani (KSY) olup, 30 km uzaklıktadır. Koordinatlar: 40.7157°N, 43.7219°E.

Çetindurak'a giden toplu taşıma sınırlıdır: Kars veya Akyaka'dan tek tek minibüsler vardır. En rahatı, araba kiralamak veya Kars'tan gidiş-dönüş taksiye binmektir; saat konusunda anlaşın.

Unutmayın: Burası Ermenistan sınır bölgesinde yer almaktadır. Ziyaret için askeri yetkililerden veya jandarmadan izin alınması gerekebilir — seyahate çıkmadan önce yerel yetkililere danışın. Harabelere giden yol çoğunlukla toprak yoldur.

Seyahatçılara tavsiyeler

En iyi sezon — ilkbaharın sonu, yaz ve sonbaharın başı. Kışın Kars bölgesi karla kaplıdır ve hava çok soğuk olur. Burası altyapısı olmayan "vahşi" bir anıttır: ne tabelalar, ne çitler, ne de gişe vardır. Yanınıza su, atıştırmalık, sıcak tutan bir ceket (yazın bile platoda hava serin olabilir) ve rahat ayakkabılar alın.

Ziyaretinizi nezaketle gerçekleştirin: Doğu Anadolu'da Ermeni konusu hassas bir konudur ve sınır bölgesinde bulunmak ekstra dikkat gerektirir. Yerel halkın yanında yüksek sesle konuşmayın, askeri tesisleri ve sınır altyapısını çekmeyin. Yakınlarda jandarmalar görürseniz, sakin bir şekilde arkeolojik bir anıtı gezen bir turist olduğunuzu açıklayın.

Harabelerin ve manzaranın fotoğrafını çekmek serbesttir. En iyi zaman sabah veya gün batımına yakın saatlerdir: Yan ışık, taşın dokusunu ve manzaranın genel açıklığını iyi bir şekilde vurgular. Ziyaretinizi Kars'a (kale, On İki Havari Ermeni Kilisesi, günümüzde Kümbet Camii) ve bu bölgenin en ünlü Ermeni harabe şehri olan, sadece 50 km uzaklıktaki Ani'ye yapacağınız geziyle birleştirmek mantıklıdır. Ani ve Şirakavan birlikte, Bagratid dönemini ve 11. yüzyıldaki trajik sonunu bütünsel bir şekilde yansıtmaktadır.

Rahatınız bizim için önemli, rota oluşturmak için istediğiniz işaretleyiciye tıklayın.
Toplantı lehine başlamadan birkaç dakika önce
Dün. 17:48

Ayrıca konuyla ilgili

Cyaneae (Kianei) — Demre yakınlarındaki Lykia'nın sarkofaj şehri
Cyaneae (Kianei) — Demre yakınlarındaki Lykia'nın sarkofaj şehri
Dün. 17:48
Kızılay'daki Güvenpark — Güvenlik Anıtı ve Ankara'nın kalbi
Kızılay'daki Güvenpark — Güvenlik Anıtı ve Ankara'nın kalbi
Dün. 17:48
Eski Cami (Mersin) — tarih ve mimari
Eski Cami (Mersin) — tarih ve mimari
Dün. 17:48
Bagaran — Kars ilinde bulunan Ermenistan’ın eski başkenti
Bagaran — Kars ilinde bulunan Ermenistan’ın eski başkenti
Dün. 17:48
Sıkça sorulan sorular — Şirakavan — Kars'ta bulunan Bagratiler hanedanının Ermeni başkentinin kalıntıları Şirakavan — Kars'ta bulunan Bagratiler hanedanının Ermeni başkentinin kalıntıları hakkında sık sorulan soruların yanıtları. Hizmetin çalışması, olanakları ve kullanımı hakkında bilgiler.
Şirakavan, 890–929 yılları arasında Bagratid Krallığı’nın başkenti olarak hizmet vermiş olan antik Ermeni kentinin kalıntılarıdır. 890 yılında Katolikos Gevorg II, burada Kral Smbat I’i taç giydirerek, yüzyıllar süren Arap egemenliğinin ardından Ermeni devletini yeniden kurmuştur. Bu olay, Ermeni tarihinin en önemli tarihlerinden biri olarak kabul edilir. Daha sonra siyasi merkez Kars'a, ardından da ünlü Ani'ye taşınmış olsa da, Şirakavan Bagrati krallığının altın çağının başlangıcının sembolü olmaya devam etmektedir.
Şehirden geriye, 9. yüzyıldan kalma Surp Prkich (Kutsal Kurtarıcı) Kilisesi’nin temel kalıntıları, kale ve savunma duvarlarının taş yığınları ile kalenin yerleşim planını izleyebileceğimiz surların izleri kalmıştır. Barajın inşasından sonra konut yapılarının büyük bir kısmı toprak altında kalmış veya sular altında kalmıştır. 1954 yılında Türk ordusunun yaptığı tatbikatlar, duvarların ve kilise kubbesinin kalan parçalarını tahrip etmiştir. Kilisenin mimarisiyle ilgili en önemli görsel kaynak, Ermeni tarihçi Toros Toramanyan'ın 1908 yılında çektiği fotoğraflardır.
Evet, bu konuyu önceden netleştirmek gerekir. Şirakavan, Ermenistan sınır bölgesinde yer almaktadır ve buraya giriş için askeri yetkililerden veya jandarmadan izin alınması gerekebilir. Yolculuğa çıkmadan önce Kars veya Akyaka ilçe merkezindeki yerel yetkililere başvurmanız tavsiye edilir. Ziyaret sırasında yakınlarda jandarma görevlileri varsa, arkeolojik anıtı gezen bir turist olduğunuzu sakin bir şekilde açıklayın.
Şirakavan ve Ani, aynı döneme ve aynı trajediye tanıklık eden iki şehirdir. Şirakavan, Bagratid hanedanının ilk başkenti olmuş ve devletin temellerini atmıştır; daha sonra başkent önce Kars’a, ardından da Ani’ye taşınmıştır. 1064 yılında, her iki şehir de Sultan Alp Arslan’ın Selçuklu orduları tarafından aynı sefer sırasında yerle bir edilmiştir. Ani, Şirakavan'dan yaklaşık 50 km uzaklıktadır ve bu iki şehri birlikte ziyaret etmek, Bagratiler dönemi ve onun trajik sonu hakkında bütünsel bir fikir vermektedir.
Hayır. Şirakavan, herhangi bir altyapısı olmayan “vahşi” bir anıttır: ne bilgilendirme levhaları, ne çitler, ne gişe, ne tuvaletler, ne de yemek mekanları vardır. Yanınıza yeterince su, atıştırmalık, toprak zeminde yürümek için rahat ayakkabılar ve sıcak tutan bir ceket alın — yazın bile platoda hava serin olabilir. Harabelere giden yol çoğunlukla toprak yoldur.
Harabeler, Türkiye ile Ermenistan arasındaki günümüz sınırının geçtiği Akhuryan (Arpaçay) Nehri’nin sağ kıyısında yer almaktadır. Şirakavan bölgesinden karşıdaki Ermenistan tarafı görülebilir; havanın açık olduğu günlerde ufukta Aragats Dağı ve Eçmiadzin'in silueti seçilebilir. Bu durum özel bir atmosfer yaratır: eski Ermeni başkentinin kalıntıları, günümüz Ermenistan'ına doğru bakmaktadır.
Bu bölge ekstra dikkat ve incelik gerektirir. Askeri tesisleri, sınır altyapısını ve araçları fotoğraflamayın; bu yasaktır ve jandarmaların dikkatini çekebilir. Harabelerin kendileri ile çevredeki manzarayı fotoğraflamak serbesttir. Doğu Anadolu'da Ermeni tarihi konusu hassas bir konudur, bu nedenle yerel halkın yanında bu konu hakkında yüksek sesle konuşmaktan kaçınmak en iyisidir.
En uygun dönem, nisan sonu ile haziran başı (geç ilkbahar) ve eylül ile ekim (erken sonbahar) aylarıdır. Bu dönemde hava ılıktır, manzara çok güzeldir ve fotoğraf çekmek için ışık koşulları idealdir. Yaz aylarında hava sıcaktır, ancak ziyaret mümkündür; kışın Kars bölgesi karla kaplıdır ve hava çok soğuk olur, bu da kalıntılara ulaşımı zorlaştırır. Fotoğraf çekimi için en iyi ışık sabah veya gün batımından bir saat öncedir.
Surp Prkich Kilisesi’nin kalıntılarını, surları ve genel manzarayı rahatça gezmek yaklaşık 1,5 saat sürer. Tarih meraklısıysanız ve surların hatlarını detaylıca incelemek ya da Akhuryan Nehri manzarası eşliğinde vakit geçirmek istiyorsanız, en yakın köyden buraya ulaşım süresini de hesaba katarak 2–2,5 saat ayırın.
Evet, bu tavsiye edilir. Mantıklı bir rota: Kars (kale, On İki Havari Kilisesi — günümüzde Kümbet Camii) → Şirakavan → Ani. Bu üç yer de 50 km’lik bir yarıçap içinde yer alır ve bölgenin Ermeni ve Orta Çağ tarihinin farklı dönemlerini kapsar. UNESCO tarafından korunan Ani, Bagratid Krallığı'nın altın çağını en iyi şekilde yansıtan yerdir; Şirakavan ise bu krallığın kökenlerini gösterir.
Çetindurak köyüne giden toplu taşıma son derece sınırlıdır: Kars’tan veya Akyaka ilçe merkezinden kalkan birkaç minibüs düzensiz aralıklarla hareket etmektedir. En uygun seçenek, Kars’ta araç kiralamak veya belirli bir bekleme süresi kararlaştırarak taksiye binmektir. En yakın havaalanı, buraya yaklaşık 30 km uzaklıktaki Kars Harakani (KSY) Havaalanı'dır. Kars'tan kalıntılara kadar yaklaşık 35 km mesafe vardır; otoyol ve toprak yoldan yaklaşık 45 dakikalık bir yolculuktur.
Kullanım kılavuzu — Şirakavan — Kars'ta bulunan Bagratiler hanedanının Ermeni başkentinin kalıntıları Şirakavan — Kars'ta bulunan Bagratiler hanedanının Ermeni başkentinin kalıntıları 'nin temel işlevleri, özellikleri ve kullanım ilkelerini açıklayan kullanım kılavuzu.
Kars'tan ayrılmadan önce yerel jandarma veya Akyaka ilçe idaresiyle iletişime geçerek, Akhuryan Nehri yakınlarındaki sınır bölgesini ziyaret etmek için özel izin gerekip gerekmediğini öğrenin. Koşullar değişebilir; kontrol noktasında geri dönmek zorunda kalmamak için bu konuyu önceden netleştirmeniz daha iyi olacaktır.
Şirakavan, Kars'ın yaklaşık 35 km güneydoğusunda, Çetindurak köyü yakınlarında yer almaktadır. Toplu taşıma düzensizdir, bu nedenle en uygun seçenek, Kars'tan sabit dönüş saatli bir araba kiralamak veya taksiye binmektir. Taksiyle gidiyorsanız, şoförle yerinde beklemesi konusunda hemen anlaşın: kalıntılardan taksi çağırmak mümkün olmayacaktır. Kalıntılara giden yolun son kısmı toprak yoldur ve kuru havalarda normal bir binek otomobille geçilebilir.
Bölgede ne dükkan, ne kafe, ne de tuvalet bulunmaktadır. Yeterli miktarda su (kişi başına en az 1,5 litre), hafif bir atıştırmalık, güneş kremi ve şapka alın. Ayakkabılar, engebeli zeminde ve taşlı yollarda yürümek için rahat olmalıdır. Sıcak bir günde bile bir rüzgarlık veya ceket alın: nehrin yanındaki açık platoda hava serin ve rüzgarlı olabilir.
Şirakavan’ın en önemli tarihi eseri olan ve 880’li yıllarda inşa edilen Surp Prkich Kilisesi’nin temellerinden başlayın. Kral Smbat I, 890 yılında burada taç giymiştir. Duvarların alt kısımlarında günümüze ulaşan kalıntıları dolaştıktan sonra, kale surlarının taş yığınlarına doğru ilerleyin: Bu kalıntıların izlerinden kale ve dış surların yerleşimini tahmin edebilirsiniz. Acele etmeyin — dıştan mütevazı görünen bu kalıntılar, tarihsel derinliklerini ortaya çıkarmak için hayal gücü ve bağlam bilgisi gerektirir.
Devlet sınırının geçtiği Akhuryan (Arpaçay) Nehri kıyısına doğru ilerleyin. Bu noktadan, hava açık olduğunda Ermenistan tarafı, Aragats Dağı ve Eçmiadzin'in silüeti görülebilir. Burası, antik tarih ile modern jeopolitikanın tek bir noktada kesiştiği, atmosferi açısından eşsiz bir yerdir. Unutmayın: askeri ve sınır tesislerinin fotoğrafını çekmek yasaktır; kalıntılar ve manzara ise çekilebilir.
Bagratid dönemini tam olarak anlayabilmek için, aynı gün veya ertesi gün Şirakavan'dan yaklaşık 50 km uzaklıktaki Ani harabe kentini ziyaret edin; burası, UNESCO tarafından koruma altına alınmış bu medeniyetin en iyi korunmuş anıtıdır. Kars'ta ise ortaçağ kalesini ve eski Ermeni On İki Havari Kilisesi'ni (Kümbet Camii) gezebilirsiniz. Bu rota, Bagratid Krallığı'nın yükseliş ve çöküşünü kronolojik olarak birbirine bağlayan bir tablo sunar.